Anna Beniszowaz Szafran-Początków
Biografia
Anna Beniszowaz Szafran-Początków urodziła się 12 maja 1894 roku w Tychach w rodzinie ziemiańskiej. Jej rodzice byli Emanuel Szafran-Początek i Regina de domo Radrańska. Uczyła się w żeńskiej szkole średniej w Mikołowie, gdzie promowała polskość, grała na fortepianie i skrzypcach, a po ukończeniu zajmowała się prowadzeniem majątku wspólnie z matką i rodzeństwem.
W czasie I wojny światowej dom Szafran-Początków stał się miejscem polskich wieczorów muzycznych i debat politycznych; gromadził tam polską inteligencję. W 1918 została wybrana na przedstawicielkę powiatu bytomski w Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu. Podczas obrad sejmu uczestniczyła w sekcji szkolnej. Występowała tam jako Anna Świątek lub Anna Świątkówna. Krótko po powrocie założyła w Tychach Towarzystwo Polek – patriotyczną organizację zrzeszoną w Związku Towarzystw Polek, której została przewodniczącą. W 1919 koło tyskie liczyło około 200 kobiet. Organizowała pracę towarzystwa, wygłaszała referaty o Polsce, zapraszała gości spoza miasta, urządzała zabawy i przedstawienia. Udzielała się także w lokalnym oddziale Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół oraz w chórze Harmonia. Była członkinią zarządów tych organizacji.
Wiosną 1919 wstąpiła do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Uczestniczyła we wszystkich powstaniach śląskich. Działała jako łączniczka i sanitariuszka, była delegatką Polskiego Czerwonego Krzyża na Tychy i okolice. Zajmowała się spisywaniem przestępstw popełnionych przez Niemców wobec Polaków i niesieniem pomocy ludności po I powstaniu śląskim. Jej dom rodzinny kilkukrotnie był rewizjonowany. Po I powstaniu trafiła do aresztu. W 1919 przez kilka miesięcy kierowała delegaturą PCK w powiecie pszczyńskim. Delegaturę PCK w Tychach prowadziła do likwidacji po III powstaniu śląskim. W czasie tego powstania wraz z członkiniami Towarzystwa Polek w Tychach organizowała pomoc żywnościową dla powstańców i dla lecznicy sióstr zakonnych w szkole ludowej, zbierała fundusze dla poszkodowanych.
W wyniku wyborów komunalnych w 1919 została radną w Tychach, była również członkinią komisji plebiscytowej. Ze względu na agitację na łamach lokalnej prasy niemiecka prasa nadała jej tytuł Róży Luxemburg nr 2. Dbała o obsadzanie urzędów Polakami zamiast Niemców.
Po zamążpójściu zaprzestała działalności społecznej, złożyła mandat radnej. Zamieszkała z mężem Adamem Beniszem, za którego wyszła w 1921, w Warszawie, a potem w Katowicach. Mieli córkę Danutę (1922–2000), filolożkę, oraz syna Lucjana (1925–1976), filologa.
W czasie II wojny światowej mieszkała w Kielcach i Katowicach. Włączyła się w pomoc więźniom obozów koncentracyjnych Auschwitz-Birkenau i Groß-Rosen.
W 1945 zamieszkała w Tychach, zaś w 1958, po powrocie męża z Wielkiej Brytanii, przeprowadzili się do Katowic. W 1948 przenieśli się do Nowego Sącza.
Pochowano ją na Cmentarzu Komunalnym w Nowym Sączu (kwatera 9).
Odznaczenia: Medal Niepodległości oraz Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
Upamiętnienie: W 2020 była jedną z postaci opisanych w komiksie Patriotki ze Śląska. Historia polskiego ruchu kobiecego na Górnym Śląsku Aliny Bednarz i Marty Dąbrowskiej-Okrasko. W 2010 wydano pamiętnik Nie przegrałam życia: pamiętnik Ślązaczki Anny Benisz.