Stanisław Krzyżowski
Biografia
Stanisław Krzyżowski urodził się 20 października 1893 roku w Tychach jako syn Jana, kolejarza, i Anny z domu Czyba. Jego dom nazywano twierdzą polskości. Działalność narodowowyzwoleńczą rozpoczął od zakładania w powiatach pszczyńskim polskich kółek śpiewaczych; w 1910 współzałożył Towarzystwo Śpiewacze Harmonia w Tychach, pełniąc funkcję prezesa i dyrygenta. W latach 1912–1914 prowadził również tajne gniazda Sokoła w Tychach, Podlesiu, Paprocanie i Wilkowicach, a od 1912 był dyrygentem Towarzystwa Śpiewaczego Lutnia w Pszczynie. W czasach pruskich pracował jako uczeń biurowy, pracownik umysłowy oraz księgowy; w styczniu 1915 został powołany do armii niemieckiej i na froncie zachodnim służył aż do zakończenia I wojny światowej. Po powrocie w listopadzie 1918 powrócił na Górny Śląsk, reaktywował polskie organizacje i założył w Tychach legalne gniazdo Sokoła.
W styczniu lub lutym 1919 wszedł jako zastępca komendanta na powiat pszczyński do kręgów dowódczych Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, co nastąpiło w Banku Ludowym w Pszczynie, gdzie był pracownikiem. W czerwcu 1919 został aresztowany przez Niemców w Raciborzu; zwolniono go po interwencji kół polskich. Jednak już w lipcu 1919 kierował akcją przejęcia na stacji Tychy niemieckiego wagonu z bronią i amunicją, a w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 – wybuchem I powstania śląskiego w powiecie pszczyńskim. Wyróżnił się zdobyciem Tychów i kilkunastu wiosek. Po powstaniu osiadł w Dziedzicach, gdzie w latach 1919–1921 znajdowało się wojskowe zaplecze pszczyńskiej organizacji powstańczej. 1 września 1919 został w Dziedzicach komendantem Posterunku Wywiadowczego nr 5 Oddziału II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego.
W 1920 przeniósł się na stałe do Pszczyny, gdzie pracował w Banku Ludowym i mieszkał aż do śmierci. Od lutego 1920 był komendantem POW Górnego Śląska na powiat pszczyński i jednocześnie sekretarzem powiatowym Polskiego Komitetu Plebiscytowego. Podczas II powstania śląskiego oddziały dowodzone przez niego opanowały cały powiat w dwa dni (20–21 sierpnia 1920). W 1921 mobilizował do walk ponad 6 tys. mieszkańców ziemi pszczyńskiej i na początku maja wystawił trzy pułki: lotny, liniowy i rezerwowy. W III powstaniu śląskim objął komendę Pszczyńskiego Pułku Rezerwowego i zwalczał dywersję niemiecką, a ziemie zdobyte przez jego oddziały tworzyły jedną trzecią terenów Górnego Śląska włączonych do Polski w 1922. Był także głównym organizatorem straży obywatelskich na ziemi pszczyńskiej. Po likwidacji powstania pełnił od lipca 1921 do czerwca 1922 funkcję sekretarza powiatowego Rady Ludowej w Pszczynie.
Za czyny bojowe w trzech powstaniach śląskich odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7873. Po zakończeniu działań wojskowych piastował funkcje w Banku Ludowym w Pszczynie, najpierw jako członek Rady Nadzorczej i zastępca dyrektora (od 1922), a od 1924 do 1933 – jego dyrektorem. W 1923 został oficerem rezerwy 4 pułku strzelców podhalańskich w Cieszynie. W 1926 przy jego głównym współudziale założone zostało pszczyńskie koło Związku Oficerów Rezerwy RP. W latach 1924–1926 redagował Gazetę Śląską, publikował pod pseudonimem Stanisław Lech; współpracował z Polonią i Głosem Pszczyńskim. Napisał i wydał Rozmyślania w czterdziestą rocznicę encykliki Rerum novarum (Pszczyna 1931) oraz był autorem rękopisu Pamiętniki powstań śląskich 1919 i 1920, który zaginął po wypożyczeniu go Janowi Ludydze-Laskowskiemu. Od wczesnych lat 20. organizował szeregi byłych powstańców i brał czynny udział w ruchu Chrześcijańskiego Zjednoczenia Ludowego, a później w Polskim Stronnictwie Chrześcijańsko-Demokratycznym, tworząc liczne koła chadeckie i kombatanckie.
Przez lata kierował chadecją na ziemi pszczyńskiej aż do śmierci. W 1930 został radnym Pszczyny, a w listopadzie 1930 wybrano go na posła do Sejmu RP z listy Katolickiego Bloku Ludowego; następnie został członkiem Rady Naczelnej PSChD w Warszawie. 4 maja 1920 poślubił Marię Stryczek, z którą miał troje dzieci: Tadeusz, Marian i Teresa. Zmarł 3 maja 1933 w Pszczynie, a ulicę w Pszczynie nazwano jego imieniem.